fbpx

Taksonomia czyli proekologiczne wytyczne.

Jak sprawdzić czy konkretne działalności, produkty i projekty można uznać za zrównoważone i czy mieszczą się one w wytycznych zrównoważonego finansowania? Unia Europejska zaprezentowała ujednolicone narzędzie kwalifikacji, które pozwoli to stwierdzić. Potoczna nazwa tego narzędzia to właśnie „taksonomia”. Czym dokładnie jest i jakich obszarów dotyczy? Komentuje nasz ekspert ds. ESG, Andrzej Gutowski.

Z uwagi na postępujące zmiany klimatu oraz idące za nimi zagrożenie dla środowiska, Unia Europejska, w myśl realizacji porozumienia paryskiego, zadeklarowała ambicję osiągnięcia neutralności klimatycznej – zerowego poziomu emisji gazów cieplarnianych do 2050 roku. Aby zrealizować ten cel opracowany został szczegółowy plan działania – Europejski Zielony Ład, czyli pakiet inicjatyw i programów, które mają pomóc w przetransformowaniu Unii w nowoczesną i konkurencyjną gospodarkę. Realizacja założeń Zielonego Ładu ma pochłonąć około 30% budżetu Unii. Poza zmniejszeniem emisji należy do nich m.in. promocja odnawialnych źródeł energii w miksie energetycznym oraz zwiększenie efektywności energetycznej.

Oprócz programów zorientowanych na ograniczenia śladu węglowego czy promujących czystą energię uruchomiono również takie, które są skoncentrowane na zapewnieniu nowych miejsc pracy, dbaniu o jakość powietrza czy różnorodność biologiczną. Zakładana redefinicja modelu gospodarczego i oddzielenie wzrostu gospodarczego od zużywanych zasobów mają się odbyć także z dbałością o kwestie społecznej transformacji.

Sektor nieruchomości ma duży wpływ na poziom emisji – zarówno jeśli chodzi o wbudowany oraz operacyjny ślad węglowy, chłonność zasobów i materiałów czy generowanie odpadów. Jeśli chcemy zrealizować zadeklarowany cel redukcji emisji gazów do 0% do roku 2050 (oraz o 55% do roku 2030), zmiany w sektorze muszą być wprowadzane szybko i na szeroką skalę.

Czym jest taksonomia?

Tak ambitny cel gospodarczy wiąże się koniecznością przekierowania finansowania na obszary zrównoważonego rozwoju. Do realizacji planów Unii niezbędne będzie uruchomienie znacznych środków w ramach zrównoważonego finansowania, a także premiowanie projektów i działalności, które oprócz zwrotu z inwestycji będą stymulować i zapewniać dodaną wartość społeczną i środowiskową. Z uwagi na mnogość definicji i kryteriów, jakie można przyjąć w ocenie „zieloności” czy „zrównoważoności”, Unia zaprezentowała ujednolicone narzędzie kwalifikacji, które pozwoli stwierdzić, czy konkretne działalności, produkty i projekty można uznać za zrównoważone i czy mieszczą się one w wytycznych zrównoważonego finansowania. Jego potoczna nazwa to „taksonomia”, a oficjalna – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 z 18 czerwca 2020. Celem wprowadzania taksonomii jest zazielenienie sektora finansowego i przekierowanie inwestycji, tak publicznych, jak i prywatnych, w stronę zrównoważonej środowiskowo działalności gospodarczej.

Kolejnym powodem powstania taksonomii był szum informacyjny w obszarze ESG i zrównoważonego rozwoju, mnogość różnorakich standardów czy ratingów, przy braku spójnych wskaźników i metodologii. Wychodząc naprzeciw potrzebom rynku i odbiorców Unia przygotowuje ujednolicone procesy legislacyjne – wymogi raportowania kwestii pozafinansowych (SFRD oraz NFDR, a wkrótce zastępująca ją dyrektywa CSRD) będą powiązane właśnie z wytycznymi taksonomii. Można powiedzieć, że taksonomia to zbiór technicznych wskaźników, które odzwierciedlają cele i ambicje klimatyczne UE dla danych obszarów gospodarki. Ma stanowić narzędzie dla uczestników rynku finansowego oraz przedsiębiorstw.

Taksonomia nie jest formą certyfikacji ani oceny działalności lub projektów, nie jest też konkretnym wymogiem do spełnienia. Jest zestawem dobrowolnych wytycznych, służących do weryfikacji, czy dana działalność spełnia kryteria zrównoważonego rozwoju pod kątem klimatycznym. Co  istotne ma ona być narzędziem, które umożliwi znaczące redukcje emisji, przekierowanie finansowania i realizację celów Zielonego Ładu nie tylko w kontekście nieruchomości, ale również innych sektorów odpowiadających za wysoki poziom emisji.

Jakich obszarów dotyczy taksonomia?

Taksonomia to zestaw kryteriów w podziale na obszary gospodarki, wskazujący wytyczne i parametry dla istotnych sektorów i typów działalności. Ich spełnienie pozwala uznać dany typ działalności za „zrównoważony”, co może stanowić jedno z kryteriów oceny firm i ich działań. Taksonomia na razie dotyka dziewięciu obszarów działalności:

  1. Leśnictwo
  2. Działalność w zakresie ochrony i odbudowy środowiska
  3. Przetwórstwo przemysłowe
  4. Energetyka
  5. Dostawa wody, gospodarowanie ściekami i odpadami oraz remediacja
  6. Transport
  7. Budownictwo i działalność związana z obsługą rynku nieruchomości
  8. Informacja i komunikacja
  9. Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna.

W ramach każdego z obszarów wyodrębniono konkretne procesy oraz rodzaje działalności, dla których opracowano konkretne, mierzalne cele i wytyczne. Taksonomia obejmuje zalecenia dla ponad 80 działalności, które łącznie odpowiadają za 93% emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej. W przypadku obszaru „Budownictwo i działalność związana z obsługą rynku nieruchomości” takimi procesami są:

  • Budowa nowych budynków
  • Renowacja istniejących budynków
  • Montaż konserwacja i naprawa sprzętu zwiększającego efektywność energetyczną
  • Montaż, konserwacja i naprawa instrumentów i stacji ładowania pojazdów elektrycznych w budynkach (i na parkingach przy budynkach)
  • Montaż, konserwacja i naprawa instrumentów i urządzeń do pomiaru, regulacji i kontroli charakterystyki energetycznej budynku
  • Montaż, konserwacja i naprawa systemów technologii odnawialnej
  • Nabywanie i prawo własności budynków

Katalog działalności nie jest zamknięty, taksonomia wciąż ewoluuje – z czasem dokładane będą wytyczne dla kolejnych sektorów, a rozbudowie i aktualizacji będą podlegały wymogi dla wskazanych już obszarów.

Jakie są warunki do spełnienia?

Aby uznać daną działalność za proekologiczną w myśl taksonomii, należy po zakwalifikowaniu działalności do jednej z kategorii i jednego z sektorów spełnić kilka wymagań:

  • wykazać, że wnosi ona istotny wkład w realizację co najmniej jednego z sześciu celów środowiskowych;
  • nie wyrządza poważnych szkód dla żadnego z celów środowiskowych (Do No Significant Harm – DNSH);
  • spełnia techniczne kryteria kwalifikacji;
  • jest prowadzona zgodnie z minimalnymi gwarancjami społecznymi.

Zidentyfikowane cele środowiskowe, z których przynajmniej jeden należy spełnić (oraz nie utrudnić realizacji żadnego z nich), to:

  1. łagodzenie zmian klimatu;
  2. adaptacja do zmian klimatu;
  3. zrównoważone wykorzystywanie i ochrona zasobów wodnych i morskich;
  4. przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym;
  5. zapobieganie zanieczyszczeniu i jego kontrola;
  6. ochrona i odbudowa bioróżnorodności i ekosystemów.

Każdy z nich wiąże się z konkretnymi wytycznymi i wskaźnikami. Dla przykładu: łagodzenie zmian klimatu (cel 1) to proces zmierzający do utrzymania wzrostu temperatury poniżej 2 stopni Celsjusza. Dla sektora nieruchomości i działalności nieruchomościowej, a także działalności 7.1., czyli  wznoszenia nowych budynków dla projektów o powierzchni powyżej 5000 mkw., realizacja tego celu wiąże się ze spełnieniem technicznych kryteriów, takich jak:

  1. wykazanie większej efektywności energetycznej (próg o 10% niższy niż ten określony w odniesieniu do wymagań dotyczących budynków o niemal zerowym zużyciu energii),
  2. zagwarantowanie szczelności powietrznej i integralności cieplnej zgodnie ze wskazanymi normami,
  3. obliczenie współczynnika globalnego ocieplenia w cyklu życia budynku zgodnie ze wskazanymi normami.

Kryteria „nie czyń poważnych szkód” (DNSH) również są zdefiniowane w ramach taksonomii – odnoszą się do jej konkretnych celów i wskazują konkretne parametry np. określonej specyfikacji przyborów sanitarnych (cel 3: zrównoważone wykorzystanie i ochrona zasobów wodnych) czy procentu odzysku odpadów z budowy (cel 4: przejście na gospodarkę cyrkularną). Kryteria techniczne taksonomii są w kontekście nieruchomości zbliżone do wytycznych certyfikacji LEED i BREEAM, jednak sama taksonomia nie powołuje się na nie wprost, a wytyczne, mimo że zbliżone, mogą różnić się wymaganiami do spełnienia poszczególnych norm czy metodologią.

Oprócz spełnienia kryteriów technicznych taksonomia wymaga wykazania zgodności z „minimalnymi gwarancjami”, a więc standardami odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej (wytycznymi OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych oraz wytycznymi ONZ dotyczącymi biznesu i praw człowieka).

Warto przypomnieć, że obowiązek stosowania kryteriów wynikających z taksonomii oraz wskazywania ich w sprawozdaniach niefinansowych i informacjach o produktach dla celów  środowiskowych (jak na razie w odniesieniu do dwóch pierwszych opracowanych już celów – mitygacji zmian klimatu oraz adaptacji do nich) wszedł w życie 1 stycznia 2022 r.

Taksonomia a ESG

ESG (ang. Environmental, Social and Corporate Governance) stało się niezwykle modnym terminem, stworzonym w celu włączenia przez firmy aspektów pozafinansowych w obszar raportowania. Ryzyka związane z niedostatecznym zadbaniem o kwestie środowiskowe lub społeczne mogą negatywnie odbić się na funkcjonowaniu firmy, a wskutek tego na jej wartości lub wycenie. Dotychczas w branży nieruchomości dbanie o kwestie np. związane ze środowiskiem było demonstrowane przez firmy poprzez uzyskane certyfikaty lub listę „zielonych” rozwiązań wdrożonych w budynku. Wielość interpretacji uniemożliwiała jednak porównywanie organizacji według jasnych i spójnych kryteriów, a sama definicja „zieloności” mogła mieć wiele odcieni. Taksonomia jawi się jako narzędzie, które w sposób usystematyzowany pozwoli na ocenę budynków czy działań deweloperów i inwestorów, dając bankom i instytucjom finansowym jasne kryteria oceny.

Taksonomia zmienia również nieco obraz gry – w raportowaniu zgodnym z jej wytycznymi organizacje będą zobligowane do poddania swojej działalności weryfikacji, czy po pierwsze – wspierają cele klimatyczne oraz po drugie – nie szkodzą żadnemu z obszarów zrównoważonego rozwoju, jak gospodarka cyrkularna czy zasoby wodne. Firmy nie będą mogły już chwalić się jedynie swoimi dokonaniami i pozytywnymi inicjatywami – zasada „nie czyń poważnych szkód” zmusi je do pójścia o krok dalej. Co więcej, raportowanie zgodności z taksonomią będzie dotyczyło wszystkich obszarów działalności prowadzonej przez przedsiębiorstwo.

W branży budowlanej taksonomia może mieć zastosowanie nie tylko w procesach związanych ze wznoszeniem obiektów czy inwestycjami – narzędzie obejmuje wytyczne także dla działalności przemysłowej, w tym produkcji cementu, żelaza czy aluminium. Jej nadrzędnym celem jest wsparcie i promocja zrównoważonej działalności oraz przekierowanie strumienia inwestycji do projektów „taksonomicznych”. Szacuje się, że w Europie dyrektywą CSRD zostanie objętych nawet 50 tys. firm, które w ramach raportowania będą zmuszone odnieść się do wymogów taksonomicznych pod kątem inwestycji CAPEX, kosztów operacyjnych czy generowanego obrotu. Sama taksonomia może stanowić dla nich narzędzie albo ułatwiające, albo utrudniające dostęp do finansowania oraz wpływać na wycenę i zainteresowanie spółkami.

Spółki objęte dyrektywą NFRD od stycznia 2022 r. mają obowiązek ujawniać udział prowadzonej działalności, która może zostać zakwalifikowana i niezakwalifikowana do taksonomii, na razie z uwzględnieniem celów środowiskowych: łagodzenia zmian klimatycznych oraz adaptacji do zmian klimatycznych. Począwszy od stycznia 2023 r. obowiązek ten zostanie rozszerzony na pozostałe cele środowiskowe.

Firmy nie mają obowiązku „wdrażania” taksonomii, a raczej mogą się nią posłużyć do weryfikacji i komunikacji, na ile działania organizacji są zrównoważone. Idea tego narzędzia polega na ocenianiu, jaki procent działalności (i jakiego typu) wykazuje zgodność z jego wytycznymi. Dzięki ocenie CAPEX-u, OPEX-u i obrotu uczestnicy rynku będą mogli zweryfikować, w jakim stopniu dana firma wciela w życie ideę zrównoważonego rozwoju i jaka część jej działalności kwalifikuje się jako ekologiczna, czyli zgodna z wymogami taksonomii. Współczynniki wymagają raportowania, a ich spełnienie może budować przewagę konkurencyjną oraz reputację przedsiębiorstwa.

Taksonomia wpłynie na branżę nieruchomości również od strony sektora finansowego – banki wykorzystują taksonomię i jej wytyczne do weryfikacji, czy dana działalność jest ekologiczna i kwalifikuje się do uzyskania preferencyjnego finansowania albo dedykowanych produktów finansowych. Banki, zobowiązane są do raportowania współczynnika GAR (Green Asset Ratio – proporcje aktywów finansowych przyczyniających się do realizacji dwóch pierwszych celów – łagodzenia zmian klimatu i dostosowania się do tych zmian, przy czym zakres ten zostanie rozszerzony na wszystkie sześć celów środowiskowych), a więc aktywów spełniających wymogi taksonomiczne.

Mimo, że współczynnik ten nie musi osiągnąć żadnego konkretnego pułapu, dla banków może stanowić jeden z KPI, wskazujący na mitygację ryzyk środowiskowych. Osiągnięcie minimalnego udziału aktywów taksonomicznych umożliwi produktom finansowym uzyskanie oznakowania ekologicznego. Tak skonstruowane KPI pozwoli interesariuszom na zrozumienie, w jakim stopniu organizacje przechodzą transformację w stronę zrównoważonego rozwoju. Według badania Adelphi European Sustainable Finance Survey tylko nieznaczny odsetek przedsiębiorstw spełnia obecnie wymagania taksonomiczne.

Przeczytaj także: SmartScore, czyli jak przygotować nieruchomości na przyszłość.